Rehabilitacja po wszczepieniu endoprotezy stawu biodrowego.

 

Po alloplastyce stawu biodrowego obowiązuje możliwie szybka i intensywna rehabilitacja ruchowa. Polega ona na wprowadzeniu już w dniu przeprowadzenia zabiegu operacyjnego dwuminutowych cykli ćwiczeń izometrycznych mięśni: pośladkowego wielkiego i czworogłowego uda oraz zginaczy i prostowników stopy z następowymi 15-minutowymi przerwami. Wskazane są równocześnie ćwiczenia czynne kończyn górnych i mięśni oddechowych.


Proponowanym ćwiczeniem tuż po zabiegu operacyjnym jest uniesienie bierne wyprostowanej w stawie kolanowym kończyny dolnej wysoko, do pozycji prawie pionowej, w której podeszwowa powierzchnia stopy jest zwrócona do sufitu. Pierwsze uniesienie kończyny do pionu można wykonać już na stole operacyjnym [1].


W pierwszej dobie po zabiegu operacyjnym stosuje się ćwiczenia bierne i czynne izometryczne oraz ćwiczenia ogólnie wzmacniające, poprawiające krążenie obwodowe, ćwiczenia rozluźniające oraz ćwiczenia oddechowe w celu zmniejszenia ryzyka powikłań (niedodma, zapalenie płuc, odleżyny, zapalenie pęcherza moczowego) [2].


Rehabilitacja w pierwszych dobach po zabiegu operacyjnym ma na celu:

- zmniejszenie powikłań związanych z układem oddechowym (niedodma, zapalenie płuc ) i poprawę wentylacji,

- poprawę krążenia obwodowego i zapobieganie stanom zapalnym, zakrzepowo-zatorowym,


Na powikłania płucne mają wpływ:


-  infekcje w okresie okołooperacyjnym,

-  bóle rany pooperacyjnej - stanowią przyczynę ograniczonej wentylacji płuc (płytkie oddychanie) i braku prawidłowego odkrztuszania zalegającej wydzieliny; zaleca się głębokie oddechy kilka razy dziennie, dmuchanie pod wodę. Istotne jest troskliwe pielęgnowanie i oklepywanie,

- palenie tytoniu - u pacjentów palących papierosy powikłania płucne są 5-6 razy częstsze niż u niepalących, w tej grupie pacjentów należy wcześniej włączyć ćwiczenia oddechowe,

- wiek pacjenta - podeszły wiek usposabia do niedodmy i zapalenia płuc; w celu rozprężenia dolnych płatów płuc zaleca się głębokie oddychanie,

-  otyłość, żylaki kończyn dolnych, niewydolność krążenia, cukrzyca - u pacjentów z tymi dolegliwościami stwierdza się wysokie ryzyko niewydolności oddechowej; ćwiczenia oddechowe należy rozpocząć przed operacją.


Ćwiczenia bierne – to ćwiczenia wykonywane przy pomocy pielęgniarki lub fizjoterapeuty, bądź przy pomocy aparatów, przy czym rola pacjenta ogranicza się do całkowitego rozluźnienia mięśni. Celem ćwiczeń biernych jest utrzymanie lub wyrobienie pełnego zakresu ruchu w stawach i tym samym zabezpieczenie przed powstawaniem przykurczy, zniekształceń, zachowanie pamięci ruchowej, wyzwalanie bodzców proprioceptywnych i zabezpieczenie przed powstawaniem odleżyn. Prowadząc ćwiczenia bierne fizjoterapeuta wykonuje u chorego ruch w określonych stawach. Ruch powinien odbywać się zawsze wokół osi fizjologicznej stawu i z odpowiednim dawkowaniem zakresu ruchu. W czasie wykonywania ćwiczeń biernych mięśnie powinny być rozluźnione, zakres ruchu biernego w stawie powinien być pełny i nie może przekraczać granicy bólu. Ból wyzwala na granicy odruchowej skurcze obronne, które zmniejszają zakres ruchu, jak również wpływa ujemnie na ustosunkowanie się chorego do ćwiczeń. Ćwiczenia bierne muszą odbywać się w pozycji izolowanej, tj. takiej, w której część ciała nie ćwiczona pozostaje w spoczynku i nie bierze udziału w ruchu.


W pierwszych dniach po zabiegu operacyjnym pielęgniarka lub fizjoterapeuta wykonują również ćwiczenia „ułożeniowe”, które polegają na unoszeniu i opuszczaniu kończyny dolnej. Ćwiczenia te poprawiają ukrwienie kończyny i zapobiegają obrzękom. Wykonuje się je 4-5 razy w ciągu dnia po 10-20 uniesień kończyny.


Następnym etapem usprawniania to ćwiczenia czynne odcinków ciała nie objętych unieruchomieniem w celu rozwinięcia i zachowania jak najlepszej sprawności fizycznej. Ze względu na przyszłe chodzenie o kulach, o balkoniku konieczne są ćwiczenia mięśni obręczy kończyny górnej oraz mięśni trójgłowych ramion. W tym celu pacjent kilkakrotnie w ciągu dnia unosi na rękach tułów i pośladki.


Ćwiczenia izometryczne mięśni pośladkowych, czworogłowego uda i trójgłowego łydki to bardzo ważne postępowanie konieczne do utrzymania prawidłowej sprawności mięśni. Równomierne napinanie odpowiednich grup mięśni zalecane jest już w pierwszej dobie po alloplastyce a zadaniem fizjoterapeuty jest nauczenie pacjenta wykonywać to ćwiczenie i razem z pacjentem ustalić ilość ćwiczeń, czas trwania oraz ile razy dziennie mają być wykonywane. Zazwyczaj ćwiczenia izometryczne wykonuje się co dwie godziny przez około 10 sekund w 10-15 cyklach [3].


Bezpośrednio po zabiegu operacyjnym należy zwracać uwagę na poprawne ułożenie chorego w łóżku, w niektórych przypadkach zakłada się but derotacyjny, pod okolicę stawu kolanowego wkłada się miękki wałek i układa się operowaną kończynę w lekkim odwiedzeniu pod okolicę stawu kolanowego wkłada się miękki wałek i układa się operowaną kończynę w lekkim odwiedzeniu.



 Usprawnianie w oddziale ortopedycznym


Wczesna pooperacyjna pionizacja oraz intensywna rehabilitacja zmniejsza ryzyko wystąpienia powikłań ze strony układu oddechowego i ośrodkowego układu nerwowego. Odpowiednio przeprowadzone postępowanie usprawniające na oddziale ortopedii prowadzi do poprawy sprawności psychomotorycznej chorych leczonych endoprotezoplastyką, ułatwiając szybsze odzyskanie możliwości samodzielnego poruszania się oraz skraca czas hospitalizacji. Przy ustaleniu planu ćwiczeń trzeba wziąć pod uwagę zasadę, że ćwiczenia zaczyna się od ćwiczeń łatwych i prostych, a następnie przechodzi się do ćwiczeń trudnych i złożonych. Należy także rozpoczynać zajęcia od ćwiczeń i zabiegów, do kórych chory jest już przyzwyczajony, a kończyć nowymi ćwiczeniami. Należy zawsze przestrzegać zasady stopniowego zwiększania obciążenia organizmu wysiłkiem fizycznym. Odpowiednio zaprogramowane ćwiczenia mają za zadanie poprawić samopoczucie psychiczne, podnieść nastrój, zmniejszyć stres związany z konieczności przebywania w szpitalu a głównie przywrócić sprawność operowanego stawu biodrowego.


Rozpoczynamy ćwiczenia czynne zginania i prostowania kończyny w operowanym stawie. Podczas tych ruchów pięta operowanej kończyny powinna przesuwać się po materacu. Chorym bardziej sprawnym pozwala się unosić operowaną kończynę wyprostowaną w stawie kolanowym. Ćwiczenia te powinny być wykonywane z kończyną lekko odwiedzoną i zrotowaną na zewnątrz. Jeżeli pacjent podczas wykonywania ćwiczeń uskarża się na dolegliwości bólowe, należy odrzucić ich wykonywanie

W drugiej, trzeciej dobie po zabiegu operacyjnym rozpoczyna się czynną pionizację. Rozpoczynamy ją od siadu płaskiego na łóżku, z podparciem pod plecy, poprzez siad na łóżku ze spuszczonymi nogami zalecając ćwiczenia zginania i prostowania podudzi . Należy zaznaczyć, że pionizację należy przeprowadzać stopniowo i przy wnikliwej obserwacji chorego. Nagła zmiana pozycji leżącej na pionową powoduje często nieprzyjemne objawy w postaci gwałtownych potów, zawrotów i bólów głowy, czasem omdleń. Objawy powyższe są skutkiem niedokrwienia mózgu.

 

 Podczas pierwszej pionizacji u większości chorych obserwuje się przyśpieszenie liczby oddechów, przyśpieszenie tętna i spadek ciśnienia skurczowego oraz niewielki wzrost ciśnienia rozkurczowego. Aby uniknąć tych nieprzyjemnych zaburzeń, pionizację należy przeprowadzać powoli przez stopniową zmianę pozycji leżącej na pionową i stałe wydłużanie czasu. Na tym etapie można już zezwolić na korzystanie z wózka inwalidzkiego i WC. Należy to jednak czynić z dużą ostrożnością i tylko wtedy, gdy sedes ma podwyższającą nakładkę.


We wczesnym okresie pooperacyjnym korzystne jest stosowanie krioterapii operowanego stawu. Krioterapia powoduje, że naczynia krwionośne na krótko kurczą się pod wpływem chłodu, a potem gwałtownie rozszerzają. Dzięki temu obniża się napięcie mięśniowe i słabiej odczuwany jest ból. Działanie przeciwbólowe związane jest z blokowaniem przepływu impulsów bólowych w rdzeniu kręgowym. Krańcowo niskie temperatury wywołują korzystne reakcje w leczeniu organizmu – reakcje obronne uruchamiające mechanizm termoregulacji. Odruch ten sterowany przez podwzgórze przy zastosowaniu reakcji wegetatywnych i układu hormonalnego poprawia homeostazę ustroju. Krioterapia jest zabiegiem, podczas którego operowana okolica w czasie 1-3 minut poddawana jest działaniu par ciekłego azotu o temperaturze – 196 oC [4]. Krioterapia wywołuje również działanie przeciwobrzękowe dzięki poprawie krążenia krwi i przepływu chłonki. Wszystkie te czynniki wpływają na poprawę samopoczucia chorego i jego zdolność do aktywnego udziału w dalszej rehabilitacji.


Jeżeli pacjent dobrze tolerował pozycję siedzącą, w 3-4 dobie po alloplastyce stawu biodrowego, rozpoczyna się pionizację przy pomocy balkonika ortopedycznego. W czasie pionizacji należy zwrócić uwagę na częstość i miarowość tętna oraz rytm oddychania. Po pionizacji rozpoczyna się naukę chodzenia krokiem naprzemiennym przy pomocy balkonika ortopedycznego bez obciążania kończyny operowanej, zalecając kontakt stopy z podłożem. Na tym etapie pacjent powinien mieć wygodne i bezpieczne, najlepiej sportowe obuwie. Krótka nauka prawidłowego posługiwania się balkonikiem lub kulami łokciowymi powinna być przeprowadzona przed operacją. Staw biodrowy z wszczepioną endoprotezą nie może być od razu w pełni obciążony. W przypadku endoprotez cementowych zaleca się chodzenie o dwu kulach przez 6 tygodni osobom szczupłym, a przez 12 tygodni osobom otyłym. Chodzenie z jedną kulą trzymaną po stronie przeciwnej do operowanej zalecamy analogicznie przez 12 lub 18 tygodni. W przypadku endoprotez bezcementowych, pokrytych hydroksyapatytem zaleca się chodzenie przez 6 tygodni z dwiema kulami i przez 12 tygodni z jedną. Protezy bezcementowe z powłoką z porowatego tytanu wymagają odciążenia podczas chodzenia z dwiema kulami przez 12 tygodnie oraz chodzenia przez 24 tygodnie z jedną kulą. Podczas chodzenia o dwu kulach lub przy pomocy balkonika ortopedycznego kończyna operowana od 4-5 doby po zabiegu powinna być nieznacznie obciążona. Zupełny brak obciążenia jest niewskazany a nawet szkodliwy. Może przyczynić się do zmniejszenia gęstości kości otaczającej wszczep. Nacisk na kończynę operowaną może wynosić 20-25 kilogramów. Siłę nacisku można wyćwiczyć na wadze podłogowej.


Chodzenie o kulach jest ważnym etapem w usprawnianiu chorego po endoprotezoplastyce stawu biodrowego. Rozpoczyna się je od prawidłowego trzymania kul, właściwego przenoszenia kul do przodu i umiejętnego przerzucania masy ciała. Zasadniczym momentem w opanowaniu chodzenia jest odpowiednie utrzymanie równowagi. Przy nauce chodzenia o kulach należy dobrać odpowiedni rodzaj kroku:


1. Chód czteromiarowy:

-  naprzemienny – polega na przenoszeniu do przodu najpierw kuli prawej, potem nogi lewej, następnie kuli lewej, potem nogi prawej. Przy tego rodzaju krokach istnieją stale trzy punkty podparcia dla ciała: jedna kończyna dolna i dwie kule lub dwie kończyny dolne i jedna kula; stwarza to dobre warunki statyczne, przez co chód ten jest bezpieczny.

- dostawny – polega na przeniesieniu najpierw lewej kuli do przodu, potem prawej kuli do przodu, następnie lewej nogi do przodu, potem prawej nogi do przodu; podobnie jak i poprzedni ma również trzy punkty podparcia, jest bezpieczny.


2. Chód trójmiarowy:

- pacjent najpierw wysuwa obie kule jednocześnie do przodu, następnie jedną nogę a potem dostawia drugą nogę.


3. Chód dwumiarowy:

- naprzemienny – polega na jednoczesnym przenoszeniu do przodu prawej kuli i lewej nogi; wymaga on większej umiejętności równowagi, gdyż w czasie ruchu są na przemian tylko dwa punkty podparcia;

- naprzemienny z symetryczną pracą kończyn górnych – polega na jednoczesnym przenoszeniu do przodu obu kul i jednej nogi, potem drugiej nogi; w chodzie tym w pierwszej fazie istnieje jeden punkt podparcia, a w drugiej fazie trzy punkty podparcia. Ma on zastosowanie w pierwszych dobach nauki chodzenia o kuli po zabiegu operacyjnym, kiedy nie można kończyny obciążać.


Ważne jest dobranie choremu odpowiednich typów chodu i wyuczenie go kilku sposobów chodzenia. Chodzenie o kulach tym samym krokiem doprowadza do zmęczenia pewnych grup mięśniowych. W celu uniknięcia przemęczenia mięśni zaleca się zmianę rodzaju chodu.


Przy wykonywaniu ćwiczeń należy pamiętać o zasadzie stopniowego dozowania wysiłku, aby nie doprowadzić do niewydolności krążenia lub niewydolności oddechowej. Przed i po zakończeniu ćwiczeń należy kontrolować ciśnienie tętnicze oraz miarowość tętna. W razie zauważenia zwyżek ciśnienia lub pojawienia się zaburzeń rytmu należy zawiesić wykonywanie ćwiczeń. Ćwiczenia powinny być tak dawkowane, aby nie powodowały nadmiernego przyśpieszenia tętna i oddechu, które powinny powrócić do normy już po 2-3 minutach wypoczynku. Po każdym ćwiczeniu należy zrobić kilkuminutową przerwę. Jest sprawą niezmiernie ważną, aby pacjenci po alloplastyce stawu biodrowego jak najwięcej czasu spędzali poza łóżkiem, możliwie w ruchu.


 Pomocnicza rola fizykoterapii.


Program ćwiczeń kinezyterapeutycznych w połączeniu z laseroterapią, pulsacyjnym polem magnetycznym małej częstotliwości oraz hydroterapią jest cennym uzupełnieniem w rehabilitacji po endoprotezoplastyce stawu biodrowego. Korzystne działanie laseroterapii oraz magnetoterapii związane jest z ich funkcją poprawiającą procesy regeneracji tkanek, procesów utleniania i krążenia.


Hydroterapia – wodolecznictwo.

Leczenie niskimi temperaturami (krioterapię) lekarze zalecają po alloplastyce w przypadku wystąpienia obrzęku, stanu zapalnego w miejscu cięcia operacyjnego oraz silnego bólu. Mogą to być zimne okłady z lodu, chłodne kąpiele stawu w naczyniach wypełnionych kostkami lodu, zimne natryski, miejscowe schładzanie stawu oparami ciekłego azotu wydobywającymi się ze specjalnej dyszy lub pobyt w tzw. kriokomorze (na 3-5 minut wchodzimy do pomieszczenia, gdzie panuje temperatura około - 160 oC).

Wysokie temperatury wykorzystywane są w czasie, gdy dolegliwości są mniejsze a rana pooperacyjna jest całkowicie zagojona. Ciepło wywołuje przekrwienie skóry działając przeciwzapalnie, przeciwbólowo, ułatwia wchłanianie wysięku, działa rozluźniająco na mięśnie. Mogą to być ciepłe okłady na bolesny staw, kąpiele borowinowe, parafina, miejscowe naświetlania lampami sollux [4].


Magnetoterapia

Efektem działania pulsacyjnego pola magnetycznego jest rozszerzenie naczyń krwionośnych dzięki czemu tkanki są lepiej dotlenione i odżywione. Pole magnetyczne przenika równomiernie przez wszystkie tkanki. Przyczynia się do poprawy bilansu energetycznego komórki na skutek działania sił elektromotorycznych stabilizujących polaryzację błony komórkowej. Powoduje wzrost dyfuzji tlenu do organizmu, wpływa na przewodnictwo elektryczne nerwów, zwiększa przepływ krwi w naczyniach tętniczych i kapilarnych, działa uspokajająco, przeciwbólowo oraz wpływa na przyśpieszenie procesu gojenia się ran i złamań.


Laseroterapia

Do tego typu terapii używa się laserów niskoenergetycznych, biostymulacyjnych. Strumień spolaryzowanego światła lasera omiata bolesną okolicę. Podobnie jak w przypadku magnetoterapii laseroterapia poprawia ukrwienie, rozluźnia mięśnie i znosi ból. Światło laserowe wpływa stymulująco na regenerację mięśni oraz przyśpiesza wzrost włókien nerwowych i ich mielinizację.

 

Literatura:

  1. Fibak J.: Zapobieganie pooperacyjnej zakrzepicy żylnej. [W:] Chirurgia. (red. Fibak J.), PZWL, Warszawa 2002: 99-105.

  2. Wąsikowski A., Korszyński M., Gęsich R., Kwiatkowski P.: Alloplastyka połowicza Moore’a w leczeniu złamań szyjki kości udowej. Chirurgia Narządów Ruchu i Ortopedia Polska – 1994; 49: 15-17.

  3. Pozowski A: Mam sztuczny staw biodrowy. PZWL, Warszawa 2002: 25-52.

  4. Milanowska K.: Rehabilitacja osób po urazach kończyn. [W:] Rehabilitacja Medyczna. (red. Dega W., Malinowska K.), PZWL, Warszawa 1994: 324-334.

Zadaj pytanie autorowi: Michał Cichosz
1 2 3 4 5 6
średnia ocena: 0
(niektóre funkcje portalu przeznaczone są dla zalogowanych, zaloguj się lub zarejestruj profil)
Logowanie
pamiętaj mnie
Podstrony
Zestawy ćwiczeń.
Wirtualny specjalista..
Tagi

bol rehabilitacja kregoslup onkologia zwyrodnienie badania udar cwiczenia uraz fundacja trening mtb physiosport


Strona głowna    |    Użytkownicy    |    Forum    |    Aktualności    |    Newsy    |    Regulamin    |    Poczta    |    Kontakt
Powered by socialo.pl
klinicysta.pl - Wszystkie Prawa Zastrzeżone 2011